Krótka historia młynarstwa w regionie
Wiatraki na Mazowszu i Podlasiu rozwijały się intensywnie od XVIII do początku XX wieku. Koźlak – najpopularniejsza forma – pozwalał ustawiać cały korpus do wiatru, co zwiększało wydajność mielenia. Zmiany technologiczne (młyny parowe i elektryczne) oraz centralizacja przemiału po II wojnie światowej sprawiły, że większość wiejskich wiatraków wyszła z użycia. Nieliczne, takie jak w Ostromęczynie, przetrwały jako pamiątki lokalnego rzemiosła.
Zabytkowy wiatrak w Ostromęczynie – symbol miejscowości
Ostromęczyn to mała wieś z dużym atutem – zabytkowym wiatrakiem, który przypomina o wiejskich tradycjach i dawnych technologiach. W połączeniu z bliskością Bugu i spokojem nadgranicznych krajobrazów daje to przepis na kameralną, autentyczną wycieczkę poza utarte szlaki.
W przeszłości wiatrak należał do Stanisława Franczuka, to właśnie on w 1918 r. przewiózł „koźlaka” z miejscowości Meszki do Ostromączyna. Z przekazów lokalnych mieszkańców wiadomo, że wiatrak przemielał zboże okolicznym rolnikom, jak również dla dworu w pobliskim Hruszniewie.
Wiatrak koźlak w Ostromęczynie przez lata był istną ruderą. W ostatnich latach jego właściciel starał się o fundusze na uratowanie zabytku. Dzięki środkom pochodzącym m.in. od Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wiatrak niedawno odzyskał dawny blask i jest najbardziej charakterystyczną budowlą w tej miejscowości.
Zabytkowy budynek tuż przy DK-19 i pozostałości zamku
Jeśli wybierzecie się do Ostromęczyna to poza odnowionym wiatrakiem warto zobaczyć również znajdujący się tuż przy DK-19 piętrowy, murowany budynek pochodzący z połowy XIX wieku. Ze względu na zły stan techniczny budynek od lat pozostaje niezamieszkały.
Niedaleko DK-19 można zobaczyć również pozostałości dawnego zamku. Na terenie Ostromęczyna – Kolonii zachowały się ziemne wały stanowiące pozostałość po XVII-wiecznym zamku bastionowym. Zamek miał zostać zniszczony w 1656 r. podczas wyprawy księcia Bogusława Radziwiłła na teren południowego Podlasia. Zamek został bardzo zniszczony i nie podjęto próby jego odbudowy, pozostały po nim obszerne piwnice, które w późniejszych wiekach były wykorzystywane przy produkcji serów.
Historia Ostromęczyna
Pierwsze wzmianki o Ostromęczynie sięgają XVI w. W połowie XVII w. wieś była własnością Stanisława Firleja z Dąbrowicy, a w 1662 r. jako dziedzic Ostromęczyna występuje Jakub Krasowski, kasztelan podlaski.
W źródłach możemy znaleźć informację, że na początku XIX w. Ostromęczyn został sprzedany i przyłączony do dóbr Hruszniewskich. W 1866 r. właścicielką tych dóbr została Katarzyna Broell-Plater. Wiemy, że w tym czasie w piwnicach dawnego zamku w Ostromęczynie powstała fabryka serów. W 1915 r. Ostromęczyn mocno ucierpiał, wycofujące się oddziały rosyjskie zniszczyły folwark, a wyposażenie fabryki zostało zabrane. Po I wojnie światowej folwark odbudowano, produkowano w nim głównie zboża. Po II wojnie światowej przeprowadzona została parcelacja gruntów folwarku. Współcześnie Ostromęczyn liczy nieco ponad 200 mieszkańców.
Źródła:
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewsi, Warszawa, 1880–1902
- "Dokumentacja ewidencyjna założenia dworsko-ogrodowego w w Ostromęczynie" - Bończak-Kucharczyk Ewa, Oleksicki Antoni, Kucharczyk Krzysztof, Oleksicka Maria, Werpachowska Janina, Biała Podlaska 1986, Wojewódzki Urzad Ochrony Zabytków w Lublinie, Delegatura w Białej Podlaskiej
- Strona internetowa www.polinow.pl
- Wykaz zabytków z rejestru Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków
- Strona internetowa Gminy Platerów
